ودا نت – VodeNet: چطور در آینده در دام شرکت‌های هرمی مشابه نیفتیم؟

شرکت هرمی ودا نت

باید اعتراف کنم وقتی در اواسط فروردین ماه ۹۷ (تقریبا یک سال پیش در چنین ایامی) آشنایی را ملاقات کردم و بعد از چند دقیقه متوجه شدم در حقیقت وسط جلسه «پرزنت» یکی از شرکت‌های هرمی نشسته‌ام، باورش برایم سخت بود که هنوز این چیزها در جامعه رواج دارد. و بعد که گستردگی موضوع را دیدم بیشتر تاسف خوردم که چرا باید اوضاع اقتصاد این‌قدر خراب و مسیر رشد ارگانیک سخت شده باشد که برخی با اینکه به احتمال زیاد خودشان هم به اشتباه بودن چنین مسیرهایی علم دارند، باز تلاش کنند خانه آرزوهایشان را بر مبنای آن بسازند.

اما جدای از این موارد، موضوعی که بیشتر برای من عجیب بود وضوح کلاهبرداری شرکت هرمی «ودا نت» بود و اینکه چطور توانسته با روش‌های پیش پا افتاده تعداد زیادی از افراد را فریب دهد. آن هم افرادی که غالبا دانشجو و جوان بودند و می‌توانستند با چند سرچ ساده، سر و ته موضوع را در بیاورند. البته چند ماه پیش خبر دستگیری لیدرهای این جریان منتشر شد (لینک خبر)؛ و این یعنی پایان یک کلاهبرداری دیگر که افراد بسیاری در آن متضرر شدند. طبیعتا اقدام دیرهنگام مسئولان در چنین مواردی که به دلیل ماهیت شبکه‌ای، رشد انفجاری دارند به هیچ وجه قابل توجیه نیست، اما یک مساله مهم را به ما گوشزد می‌کند: خودمان باید حواسمان به جیب‌مان باشد و قبل از هر سرمایه‌گذاری، جوانب امر را کاملا بسنجیم و از افراد خبره مشاوره بگیریم. به خصوص اگر مثل شرکتی که در اینجا موضوع بحث است، با مجموعه‌ای طرف باشیم که مدعی خارجی‌بودن است، نمایندگی قانونی داخلی ندارد و از این رو در صورت بروز مشکل و کلاهبرداری هیچ پشتوانه حقوقی نیز نداریم.

به موضوع اصلی بحث برگردیم. بعد از مواجهه با شبکه هرمی ودا نت تصمیم گرفتم حتما مصادیق دروغ‌ها و روش کلاهبرداری این شرکت صوری را برای انتشار در وبلاگ (و حتی ارسال به سایت‌های خبری) بنویسم. اما با وجود احساس مسئولیتی که در این زمینه داشتم و حس می‌کردم از این پس من هم به علت عدم تلاش در آگاه‌سازی افراد در فریب‌شان به نوعی مقصر هستم، متاسفانه فرصت انجام این کار تاکنون فراهم نشد. شاید یک دلیلش این باشد که تلاش داشتم کار را خیلی کامل و جامع انجام دهم و این انرژی و وقت آزاد زیادی می‌طلبید که متاسفانه طی دو سه سال اخیر امکانش را ندارم. به هر حال اگرچه تاکنون زمان زیادی گذشته و شاید به نظر نوشدارو بعد از مرگ سهراب بیاید، اما چون بالاخره فرصتی ایجاد شد تصمیم گرفتم یک سری اصول کلی را برای بررسی کلاهبرداری‌های احتمالی و تشخیص شرکت‌های هرمی از غیر هرمی در یک مطلب به صورت خلاصه بیاورم، شاید در آینده به درد کسی بخورد. و طبیعتا چون موردی که من به آن برخورد کردم شرکت ودا نت بود، مدل بررسی را نیز حول همین شرکت می‌آورم.

قبل از شروع خلاصه‌ای از موضوع و مدل فعالیت شرکت هرمی ودانت برای خوانندگانی که با آن آشنا نیستند:

بازاریابان شبکه‌ای این شرکت با ادعای اینکه شرکت ودانت یک مجموعه با مدل Direct Selling است، پکیج‌های تور تفریحی خارج کشور را با قیمت‌های مختلف (که متداول‌ترینش پک ۲۰۰۰ دلاری بود) به شما معرفی می‌کردند. شما با خرید این پکیج وارد مجموعه بازاریابی این شرکت می‌شدید و حالا می‌توانستید از طریق اکانت‌تان، خودتان به سایرین پکیج‌های توریستی بفروشید و به ازای هر فروش در زیر شبکه‌تان، درصدی از آن مستقیما به شما می‌رسید.

ظاهر ماجرا این است که با یک بازاریابی شبکه‌ای (مشابه بادران، پنبه‌ریز و …) مواجهیم که حول کالا و خدمت واقعی فعالیت می‌کند و با شرکت‌های هرمی فرق دارد. اما وقتی یک گام جلوتر می‌رویم و واقعیت ادعاهای شرکت را می‌سنجیم، خیلی زود متوجه می‌شویم با یک مجموعه کلاهبردار طرفیم که تقریبا تمام ادعاهایش دروغ و پوششی است برای پنهان کردن مدل درآمدی هرمی و کلاهبرداری‌اش.

الف- اولین سیگنالی که در این اینجا مطرح می‌شود و باید به آن توجه کنید این است که هیچ موجودیت حقوقی داخلی پشت ماجرا نیست و روش تبادلات مالی هم با بیت‌کوین است! با فرض اینکه بقیه ماجرا هیچ مشکلی نداشته و همه چیز اوکی باشد، واقعا چه منطقی دارد که وارد معامله‌ای شوید که بعدش نه ذیل قانون کشور ایران دستتان به جایی بند است و نه به دلیل انواع و اقسام تحریم‌ها، اگر مشکلی پیش بیاید (مثل بسته‌شدن کیف‌پول رمزارزهای ایرانی‌ها در برخی سایت‌ها که چند ماه پیش رخ داد) می‌توانید از طرف خارجی حق خود را مطالبه کنید!؟ توجه کنید که تازه ممکن است فردا روز مشخص شود شرکت فوق در حال یک فعالیت غیر قانونی است یا برچسب‌های پولشویی و … به آن بچسبانند و به دلیل همکاری با آن مجرم هم شناخته بشوید! حتی به عنوان یک انسان ریسک‌پذیر، بنظرم همین یک دلیل برای عدم ورود به چنین بازی‌ای و قمار نکردن در آن کافی است. در هر زمینه‌ای به قانونی بودن فعالیت‌ها اهمیت نمی‌دهید، برای پول خودتان هم که شده لااقل در این یک مورد حواستان باشد!

ب- اما اگر به هر دلیلی همچنان می‌خواهید ورود پیدا کنید، گام بعدی این است که ادعاهای شرکت را از لحاظ حقوقی با واقعیت بسنجید. توجه کنید که اطلاعات همه شرکت‌ها حتی در ایران هم به صورت آنلاین و در وبسایت سازمان ثبت (و معادل آن در کشورهای خارجی) در دسترس است. سال تاسیس، سرمایه شرکت، آدرس آن و … همه مواردی است که می‌توانید با یک جستجوی ساده مستندات آن را در سایت قانونی کشور مبدا مشاهده کنید. توجه کنید که واقعیت در این موارد تنها اطلاعاتی است که در مستندات قانونی کشور مربوطه آمده و نه هیچ نشانه و سایت دیگری. این مساله از آنجا مهم است که برخی از این اطلاعات می‌تواند در تشخیص یک شرکت هرمی از غیر هرمی نقش کلیدی بازی کند. از این رو سرشاخه‌های این شبکه‌ها در صورت هرمی بودن غالبا در این زمینه‌ها دروغ‌های رنگارنگی تحویل شما می‌دهند. مثلا زمان تاسیس شرکت را با قدمتی بیش از ۵ سال نشان می‌دهند تا شامل بند هشدار سازمان تجارت آمریکا نشوند. در برخی کشورها و برای برخی مدل شرکت‌ها شما به اطلاعات مالی مانند مستندات پرداخت‌های مالیات و … شرکت هم دسترسی دارید و این می‌تواند تراز دیگری باشد برای سنجش صحت ادعاهای شرکت و میزان تطابق آن با واقعیت. معمولا شرکت‌هایی که در کشورهای توسعه‌یافته با هدف کلاهبرداری در کشورهای جهان سوم ایجاد می‌شوند، در کشور مبدا خیلی چراغ‌خاموش فعالیت می‌کنند و یک مجموعه کوچک و ناشناخته‌اند. نکته پایانی اینکه اگر به هر دلیلی (مثلا معافیت از مالیات) ادعا شد شرکت در منطقه‌ای ثبت شده است که تمام اطلاعات حقوقی‌ش مخفی نگه داشته می‌شود، همان جا خداحافظی کنید! چون احتمالا شرکتی وجود ندارد 🙂

پ- دسته دیگری از سنجه‌ها مربوط می‌شود به نشانه‌های عمومی که می‌توانید در اینترنت از شرکت پیدا کنید و به کمک آن‌ها صحت و عیار ادعاهایی که درباره شرکت شده است را بسنجید. بطور خاص درباره ودانت و با توجه به زمینه فعالیتم که ICT است، این گام برای من خیلی ساده و سریع ظن کلاهبرداری شرکت را به یقین تبدیل کرد و برایم روشن شد چگونه لیدرها مطالب غیر واقع را با سوء استفاده از عدم اطلاعات کافی اعضا در زمینه IT به خورد آن‌ها داده‌اند. در ادامه چند نمونه از این موارد آمده است:

  • برای اینکه نشان داده شود فعالیت شرکت قدمت زیادی دارد، به جای اسناد حقوقی شرکت که از طریق سایت‌های رسمی بریتانیا در دسترس بود، به اطلاعات Whois دامنه سایت استناد شده بود! لازم است بدانید این اطلاعات هیچ ربطی به زمان ثبت شرکت ندارد. در حقیقت برای بسیاری از شرکت‌ها تاریخ نخستین ثبت دامنه‌ اینترنتی (توسط فردی غیر از خودشان) سال‌ها قبل از تاسیس شرکت بوده. اصولا بیزینس برخی مجموعه‌ها این است که دامنه‌های مختلف را زودتر ثبت می‌کنند تا بعدا وقتی شرکتی به آن نام تاسیس شد، دامنه را با قیمت بیشتری به آن بفروشند. بعد از اینکه این مساله روشن شد، یکی از لیدرها در جلسه دوم (که به اصرار آشنای مشترکمان تشکیل شد) چند وبلاگ را به من نشان داد که درباره ودانت نوشته بودند و تاریخ انتهای آن‌ها ۶-۷ سال قبل بود! این مورد دیگر واقعا برایم عجیب بود! متاسفانه برخی از افرادی که گرفتار این کلاهبرداری شده بودند نمی‌دانستند تاریخ مطالب وبلاگ را خود نویسنده تنظیم می‌کند!
  • وقتی شرکتی با ادعای فعالیت بین‌المللی معرفی شده است، شما انتظار ندارید اپلیکیشن آن در گوگل‌پلی تنها یک بار ریلیز شده و ۵۰۰ دانلود داشته باشد! و بعد هم اکثریت قریب به یقین کسانی‌که به این اپلیکشن بین‌المللی(!) امتیاز داده‌اند با اسامی ایرانی باشند! انتظار ندارید حتی وقتی با وی-پی-ان هم نام این شرکت بین‌المللی را در گوگل جستجو می‌کنید، گوگل در پایین صفحه بیشتر به شما عبارات فارسی پیشنهاد دهد (یعنی غالب کسانیکه درباره شرکت جستجو می کنند از ایران و با ترکیبات فارسی این کار را انجام داده‌اند!). یا وقتی رتبه الکسای سایت فیلتر شده را نگاه می‌کنید، ارمنستان بالاترین رتبه را داشته باشد (که آن هم به دلیل فیلتر بودن سایت در ایران و استفاده از فیلتر-شکن و IP خارجی برای دسترسی ایرانیان است. وگرنه قطعا ایران در جایگاه نخست بود).

شرکت هرمی ودا نت

  • وقتی آدرس شرکت را در گوگل‌مپ و گوگل‌استریت چک می‌کردید، هیچ اثری از شرکت وجود نداشت! در اصل آدرس ثبتی شرکت بنظر یک دفتر اشتراکی و صوری بود! توجه کنید که برای این مورد (و سایر نشانه‌ها در شبکه‌های اجتماعی و …) مساله‌ای که اهمیت دارد نام و نشان شرکت اصلی است که از نظر حقوقی معرفی شده است. چون در سایر مناطق خود سرشاخه‌ها و لیدرها برای جبران ضعف‌های شرکت اصلی و پوشش کلاهبرداری آن، رویدادها و … برگزار می‌کنند یا حتی دفتر می‌گیرند! برای مثال می‌توان به ایونت‌های ودانت در ایران و کانادا (البته آنجا هم توسط ایرانی‌ها! 🙂 زیبا نیست!؟) اشاره کرد.

شرکت هرمی ودا نت

  • بطور خاص در مورد شرکت هرمی ودانت نشانه‌های دیگری هم بود، اوج آن شاید جا زدن گارانتی SSL سایت توسط شرکت کومودو به جای بیمه کمپانی بود! که البته متاسفانه تشخیص همین مورد هم از سوی عزیزانی که در رشته‌های غیر IT فعالیت داشتند سخت بود و موجب فریب‌شان شده بود. جستجو در web.archive.org که آرشیوی از گذشته سایت‌ها نگهداری می‌کند و سابقه حذف شده این سایت نیز نکته دیگری بود که دروغ شرکت درباره قدمت آن را آشکار می‌کرد.

شرکت هرمی ودا نت

نکته‌ای که درباره این نشانه‌ها (بخش پ) لازم است به آن‌ها توجه کنید این است که اگرچه این موارد می‌توانند به عنوان فکتی برای اثبات باطل بودن ادعاهای یک شرکت کمک کنند، اما از نظر استحکام به قوت موارد «الف» و «ب» نیستند. چون غالبشان با کمی حرفه‌ای‌گری توسط کلاهبرداران قابل پوشش است. در حقیقت شرکت ودا نت در این زمینه خیلی مبتدیانه عمل کرده بود که این همه سوتی و رد پا باقی گذاشته بود! (البته نمی‌دانم آیا هنوز مواردی که ذکر شدند به همان شکل باقی مانده است یا نه؟ شاید بعد از اینکه برایشان بیان شد، لیدرهایشان برای تغییر و اصلاح برخی‌شان اقدام کرده باشند.)

اگر به طور خاص علاقه‌مندید درباره فعالیت شرکت هرمی ودانت بیشتر بدانید، این مطلب وبلاگ پسری از عطارد را هم به شما پیشنهاد می‌کنم (کلیک کنید).

در پایان جدای از موارد کلاهبرداری و شرکت‌های هرمی، شخصا فعالیت در اغلب مجموعه‌هایی که امروزه بازاریابی شبکه‌ای نامیده میشوند و حتی مجوز هم دارند به اطرافیانم پیشنهاد نمی‌کنم، مهمترین دلیلش هم سرمایه اجتماعی‌ای است که شما در این مسیر از دست می‌دهید. کافی است تصور کنید یکی از دوستانتان بعد از یک سال با شما تماس بگیرد و بعد از حال و احوال متوجه شوید زنگ زده تا پیشنهاد فروش جنسی را به شما بدهد! قطعا حس قشنگی نیست … . اما به هر حال اگر هم به عنوان یک حرفه وارد بازاریابی شبکه‌ای از نوع مجازش می‌شوید، اولا مجموعه‌ای را انتخاب کنید که کالا یا خدمت در آن اصالت داشته باشد و واقعا چیزی برای عرضه داشته باشد! به عبارتی ببینید آیا هدف اصلی شرکت رشد و فروش محصولاتش است و شبکه بازاریابی‌ش را حول آن تشکیل داده یا اصالت وجودی‌اش تنها شبکه‌سازی است؟ مورد دیگر اینکه حداقل در آغاز سعی کنید مشتریان خود را خارج از شبکه نزدیکان‌تان پیدا کنید و بر روی سرمایه اجتماعی‌تان که ارزشش فراتر از تصور است به سادگی قمار نکنید.

پانوشت:

– بازاریابی شبکه‌ای از نظر علمی مبحث گسترده‌ای فراتر از این شبه-کسب‌و‌کارهاست. کد تخفیفی که اسنپ، تپ‌سی، اسنپ‌فود و … در صورت معرفی دوستانتان به هر دو طرف می‌دهد نمونه‌ای از استفاده علمی از بازاریابی شبکه‌ای است.

– طبیعتا این مطلب برای کسانی نوشته شده است که نمی‌خواهند بخشی از یک کلاهبرداری باشند و برایشان مهم است کسب‌و‌کارشان سالم و قانونی باشد. از این رو آنچه بیان شد به درد افرادی که با هرمی بودن یک مجموعه مشکلی نداشته و صرفا می‌خواهند پول خودشان را قمار و تلاش کنند با فریب سایرین آن را چند برابر کنند نخواهد خورد.

– اصولا چرا مدل درآمدی هرمی مشکل دارد و در اغلب کشورها جرم است؟ برای مطالعه بیشتر می‌توانید این مقاله ویکی‌پدیا را بخوانید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *